Shadowmation, Karagöz gölge oyununun görünüşünü yapay zekâ animasyonuna taşıyan Cinemation tarzımız: arkadan aydınlatılmış bir perde, delikli ve renkli deri kuklalar, perdenin arkasındaki lambanın hafif titreşimi. Hikâyenizi yazıyor, karakterlerinizi tanımlıyorsunuz; sahneler bu perde üzerinde oynanıyor. Bu yazıda bu tarzı neden kurduğumuzu, nasıl bir görünüm hedeflediğimizi ve hangi işlerde kullanılabileceğini anlatıyoruz.

Neden Karagöz

Stüdyomuzun adı Yeşilçam. Türk sinemasının hafızasına saygıyla verdiğimiz bu ad, bize perdeye yansıyan her hikâyenin bir geçmişi olduğunu hatırlatıyor. Sinemadan çok önce de bu topraklarda perdeye yansıyan hikâyeler vardı: Karagöz ile Hacivat’ın perdesi. Bir mum ya da kandil ışığı, gerilmiş beyaz bir bez ve arkasında hayalinin elinde oynayan kuklalar. Bugün animasyon dediğimiz şeyin ataları arasında sayılabilecek bir sahne.

Animasyon tarzlarımızı çoğaltırken dünyanın her yerinden tanınan görünümlerin yanına bu topraklara ait bir dil eklemek istedik. Karagöz’ün kendine özgü estetiği, yani yandan görünen figürler, oyulmuş delikli desenler, ışığın içinden geçtiği renkli deri, yapay zekâ animasyonunda da taklit edilmesi zor ama başarıldığında hemen tanınan bir görünüm.

Geleneğin kısa hikâyesi

Karagöz, Osmanlı döneminde kahvehanelerde, konaklarda ve özellikle Ramazan gecelerinde oynanan, halkın çok sevdiği bir gölge oyunu. Hikâyenin merkezinde iki karakter var: sözünü sakınmayan, saf ve pratik Karagöz ile kitabi konuşan, bilmiş Hacivat. Oyunun mizahı büyük ölçüde bu ikisinin birbirini yanlış anlamasından doğar. Etraflarında şehrin renkli insanları dolaşır; her biri kendi şivesi ve huyuyla.

Kuklalar genellikle deriden yapılır; deri inceltilip yarı saydam hâle getirilir, boyanır ve üzerine desenler oyulur. Perdeye yakın tutulduklarında ışık bu renkleri ve delikleri geçirerek perdede o bilinen renkli gölgeyi oluşturur. Karagöz gölge oyunu, bu zanaatın ve anlatım geleneğinin yaşatılması gerektiği düşüncesiyle UNESCO’nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesinde de yer alıyor.

Geleneksel bir Karagöz oyunu belli bir düzen izler: perdenin açıldığı giriş bölümü, Karagöz ile Hacivat’ın söz oyunlarıyla dolu karşılıklı konuşması, asıl hikâyenin oynandığı fasıl ve oyunun kapanışı. Perdenin arkasında bütün kuklaları oynatan, bütün seslere bürünen tek bir usta, yani hayalî vardır. Bu yapı, bir anlatıcı ile karakterlerin karşılıklı konuşmasını birleştiren İkisi modunun neden bu tarza bu kadar yakıştığını da açıklıyor.

Shadowmation’da neyi hedefledik

Gölge oyununu yapay zekâyla yeniden üretirken en kolay düşülen tuzak, siyah siluetlerden oluşan genel bir “gölge animasyonu” elde etmek. Karagöz bu değil. Biz şu ayrıntıları hedefledik:

  • Arkadan aydınlatılmış perde. Işık izleyiciye doğru değil, perdenin arkasından gelir; perdenin kendisi sıcak, hafif sarımsı bir parlaklık taşır.
  • Delikli, renkli deri kuklalar. Figürler düz siyah değil; ışığı geçiren renkli yüzeyler ve oyulmuş desenlerle görünür.
  • Lamba titreşimi. Perdenin ışığı sabit değil, arkadaki alevin hafifçe titreşmesi gibi nefes alır.
  • Yandan görünüş ve eklemli hareket. Kuklaların perdeye yaslanmış, yandan görünen duruşu ve eklemlerden oynayan hareketi.

Nasıl kullanılır

Shadowmation, Cinemation ailesinin bir parçası olduğu için karakter ve konuşma özellikleri burada da açık; yalnız sahneleri bir video modeli değil 2.5D bir animasyon motoru çizdiğinden kuklaların ağzı canlandırılmıyor ve klip incelemesi yapılmıyor. Kısa bir akış:

  1. Animation bölümünde Shadowmation kartını açın ve örneği izleyin.
  2. “Ne anlatalım?” alanına hikâyenizi yazın. Kısa, iki karakterli ve bir çatışmaya dayanan hikâyeler bu tarzda çok iyi çalışıyor.
  3. Karakterler bölümünde en fazla dört karakter tanımlayın; adlarını, görünüşlerini ya da bir referans görseli ekleyin.
  4. Konuşma seçeneğini belirleyin. Karagöz geleneği atışmaya dayandığı için Diyalog ya da İkisi çoğu zaman en doğal seçim.
  5. Oranı, 10 ile 120 saniye arasında süreyi ve seviyeyi seçin, tahmini ücrete bakın ve oluşturun.

Kendi karakterlerinizi Karagöz ve Hacivat gibi tarif etmek zorunda değilsiniz. Karagöz yeni komşusunun kapısını çaldığında kapıyı bir robotun açtığı bir hikâye de bu perdede yerini buluyor; geleneksel perde ile güncel bir konunun buluşması, tarzın en eğlenceli yanlarından biri.

Bir yorum, bir yedek değil

Şunu açıkça söyleyelim: Shadowmation bir hayalînin ustalığının yerine geçmiyor. Gerçek bir Karagöz perdesinin canlılığı, ustanın doğaçlaması ve seyirciyle kurduğu bağ başka bir şey. Bizim yaptığımız, bu görsel dili yeni hikâyeler anlatmak isteyenlere açmak. Belki bu kısa videolardan birini izleyen bir çocuk, bir gün gerçek bir perdenin önüne oturmak ister; bunu umuyoruz.

Hangi işler için

  • Kültür ve eğitim içerikleri: Geleneksel sanatları tanıtan kısa videolar, müze ve kültür kurumlarının sosyal medya içerikleri.
  • Hiciv ve güncel mizah: Karagöz’ün diliyle bugünün bir derdini anlatmak; iki karakterin atışması üzerine kurulu kısa skeçler.
  • Çocuklar için değer anlatan hikâyeler: Kısa, net bir mesajı iki karakter arasındaki konuşmayla vermek.
  • Ramazan ve bayram içerikleri: Karagöz’ün geleneksel olarak oynandığı dönemlere yakışan kutlama videoları.
  • Markalar için özgün bir ses: Kalabalık bir sosyal medya akışında hemen dikkat çeken, yerel ve sıcak bir görünüm.

İyi sonuç için ipuçları

Karakter tariflerinde renkleri ve belirgin bir aksesuarı öne çıkarın: kırmızı bir külah, mavi bir yelek, uzun bir sakal. Gölge oyununda figürler yüz ifadesiyle değil, siluet ve renkle tanınır. İki karakterin siluetlerini birbirinden belirgin biçimde ayırmak, örneğin biri uzun ve ince, diğeri kısa ve tombul, perdede kimin kim olduğunu hemen anlaşılır kılıyor.

Diyalogları kısa tutun. Karagöz’ün mizahı uzun konuşmalardan değil, hızlı soru cevaplardan ve yanlış anlamalardan doğar. Altyazıyı açarsanız diyalogda konuşanın adı da görünür. Diyaloğu kendiniz yazmak isterseniz konuşan karakterler yazımızda anlattığımız gibi en fazla 30 satır girebilir, isterseniz yapay zekâya bir taslak yazdırabilirsiniz.

Shadowmation’ı ailedeki diğer tarzlarla karşılaştırmak isterseniz Cinemation tarzlarının tamamını anlattığımız yazıya bakabilirsiniz. Karagöz geleneğinin kendisini daha derinlemesine merak ediyorsanız Karagöz ve dijital yorumları üzerine makalemiz iyi bir başlangıç.

Sık sorulan sorular

Shadowmation’da kendi karakterlerimi kullanabilir miyim? Evet. Shadowmation bir Cinemation tarzı; en fazla dört karakter tanımlayabilir, her birine ad, görünüş tarifi ya da referans görsel ve ses verebilirsiniz.

Karakterler konuşabiliyor mu? Evet. Konuşma seçeneği olarak Anlatıcı, Diyalog, İkisi ya da Sessiz seçilebilir. Diyalogda her karakter kendi sabit sesiyle konuşur ve altyazıda konuşanın adı görünür; kuklaların ağzı ise canlandırılmaz.

Shadowmation hangi formatlarda video veriyor? Önizleme tarayıcıda oynar; video sunucuda MP4, WebP ya da GIF olarak üretilir. 16:9, 9:16 ve 1:1 oranları seçilebilir.

Karagöz ve Hacivat’ı birebir kopyalamak zorunda mıyım? Hayır. Tarz, gölge oyununun görünüşünü sağlar; karakterleri ve hikâyeyi siz belirlersiniz.